Podatnik w rozumieniu ustawy o podatku VAT

Zgodnie z art. 5 ustawy o podatku od towarów i usług, podatnikami tego podatku są osoby prawne, jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, mające swą siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium Polski, o ile wykonują we własnym imieniu i na własny rachunek wymienione w ustawie czynności. Ważne są okoliczności podejmowanych przez podatnika działań, albowiem opodatkowaniu podlegają jedynie czynności podjęte z zamiarem ich częstego wykonywania i powtarzania. Co ciekawe opodatkowaniu podlegają także czynności wykonane jednorazowo np. jednorazowa sprzedaż rzeczy nabytej w tym właśnie celu. Tak więc o częstotliwości decyduje zamiar podatnika i okoliczności towarzyszące wykonywaniu danej czynności. Małe znaczenie ma tu powtarzalność samej czynności.

Ustawowe ukształtowanie podmiotowego zakresu podatku wyklucza z grona podatników osoby wykonujące czynności podlegające opodatkowaniu w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy zlecenia itp., dlatego iż osoby te wykonują owe czynności we własnym imieniu ale na rachunek innego podmiotu. Ustawa nie wyklucza natomiast z grona podatników maklerów, agentów, komisantów-są oni podatnikami w zakresie własnej prowizji uzyskanej z tytułu pośrednictwa wykonywania czynności i zawierania umów.

Oprócz podatników mających miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Polski ustawodawca do grona podatników zalicza również podmioty  zagraniczne , czyli mające swoją siedzibę lub miejsce zamieszkania za granicą, jeżeli określone w ustawie czynności wykonują osobiście lub przy wykorzystaniu urządzeń lub zakładów prowadzących działalność usługową, handlową lub produkcyjną na terytorium naszego kraju. O zaklasyfikowaniu ich do grona podatników decyduje w tym wypadku miejsce wykonywanych czynności podlegających opodatkowaniu.

Specyficzne zasady opodatkowania dotyczą podmiotów sprowadzających towary z zagranicy, na których ciąży obowiązek zapłaty cła. Dotyczy to również towarów zwolnionych z cła na podstawie odrębnych przepisów a także towarów na których cło zostało zawieszone. Podatek VAT płacą na granicy wszystkie podmioty importujące towar, bez względu na póżniejsze przeznaczenie towaru-własne lub handlowe potrzeby. Przy opodatkowaniu towarów importowanych bez znaczenia jest częstotliwość sprowadzanych towarów oraz fakt czy podatnik importujący towar jest w kraju zwolniony podmiotowo z podatku od towarów i usług.

Ruśkowski * słusznie zauważa, że o ile podatnikiem VAT jest zazwyczaj osoba dokonująca sprzedaży lub usługi, to w przypadku wykorzystywania usług pochodzących z importu podatkiem obciążony jest usługobiorca. Opodatkowanie usługodawcy w kraju wynika z braku możliwości opodatkowania podmiotu zagranicznego, świadczącego na terenie RP swe usługi. Chodzi tu bowiem o usługi o charakterze niematerialnym, np. doradztwo prawne, finansowe, których nie można wykryć czy ujawnić poprzez kontrolę graniczną. Na równi z importem usług traktowane są usługi turystyki wyjazdowej.

Warto zwrócić uwagę na fakt, iż podatnikami VAT są wszystkie podmioty wykonujące czynności podlegające opodatkowaniu w rozumieniu artykułu 2 ustawy, bez względu na to, czy owe czynności są wykonywane z zachowaniem warunków formalnych określonych w przepisach prawa. Oznacza to że podatnikiem jest również osoba wykonująca czynności w ramach działalności prowadzonej bez stosownego zezwolenia, nie wpisana do ewidencji działalności gospodarczej, nie zarejestrowana w urzędzie skarbowym przed dokonaniem pierwszej czynności, nie posiadająca numeru identyfikacji podatkowej. Jedyną cechą różniącą w.w podatników od podatników dokonujących określonych czynności z zachowaniem wszelkich wymogów formalnych, jest brak możliwości korzystania z wielu uprawnień, ulg i udogodnień.

* Polskie Prawo Finansowe, pod red. nauk. E. Ruśkowskiego, Warszawa 1998